Skarga na plan ogólny

Plan ogólny to dokument planistyczny o charakterze strategicznym, określający podstawowe kierunki polityki przestrzennej oraz zasady zagospodarowania przestrzennego gminy.  Jego uchwalenie jest obowiązkowe dla wszystkich gmin w Polsce. Powinno to nastąpić do 31 sierpnia 2026 r., jednakże w wielu gminach trwają nadal intensywne prace nad uchwaleniem planów, obejmujące także konsultacje społeczne.

Plan ogólny zastępuje dotychczasowe studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a uchwalane ewentualnie miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego muszą pozostawać z nim w zgodzie (strefa planistyczna wraz z profilem funkcjonalnym).

Ustalenia planu ogólnego przede wszystkim przesądzają o tym, czy będzie mogła zostać wydana decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Decyzja taka będzie mogła zostać wydana wyłącznie w stosunku do działki położonej na obszarze uzupełnienia zabudowy (OUZ) wskazanym w planie ogólnym i będzie musiała uwzględniać określone w planie ogólnym funkcje i parametry zabudowy. Jeśli nie ma miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w planie ogólnym działka jest położona poza OUZ, niemożliwe będzie uzyskanie warunków zabudowy.

Uchwalenie planu ogólnego może prowadzić do sytuacji, w której właściciel działki zostanie pozbawiony możliwości jej zagospodarowania w przyszłości w sposób inny niż określony w planie. Parametry i standardy przyjęte w planie ogólnym mogą znaczne ograniczać planowany projekt inwestycyjny.

Co do zasady mieszkańcom gminy przysługuje prawo składania wniosków do planu na etapie jego tworzenia oraz uwag po wyłożeniu projektu do wglądu. Istotne jest to, że uwagi do planu można zgłaszać wyłącznie na specjalnym, urzędowym formularzu zgodnym z rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Technologii.

Każda gmina jest także zobowiązania przeprowadzić konsultacje społeczne przed uchwaleniem planu, które nie mogą trwać krócej niż 28 dni.

Konsultacje społeczne mogą mieć różną formę w zależności od gminy. Mogą one polegać na zbieraniu uwag w formie wywiadów i ankiet, spotkaniach otwartych obejmujących prezentację projektowanych rozwiązań (stacjonarnie, online), dyżury projektantów, w trakcie których można uzyskać informację o rozwiązaniach przyjętych dla danej działki.

Niejednokrotnie właściciele nieruchomości uzyskują informację o przeznaczeniu ich działki w planie ogólnym już po jego uchwaleniu. Nie oznacza to jednak, że są oni całkowicie pozbawieni możliwości podważenia ustaleń planu w odniesieniu do swojej działki.

Ponieważ plan ogólny jest aktem prawa miejscowego, może on zostać zaskarżony na podstawie art. 101 ustawy o samorządzie gminnym.

Zgodnie z tym przepisem każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.

W tym kontekście istotne znaczenie ma art. 28 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, zgodnie z którym istotne naruszenie zasad sporządzania planu ogólnego lub planu miejscowego, istotne naruszenie trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów w tym zakresie, powodują nieważność uchwały rady gminy w całości lub części.

W skardze należy podnieść zarzuty naruszenia prawa przez gminę w procesie uchwalania planu ogólnego. Trzeba jednak mieć na względzie, że nie każde niekorzystne dla skarżącego rozwiązanie przyjęte w planie będzie oznaczało naruszenie prawa.

Najdalej idące i tym samym najmocniejsze zarzuty dotyczą naruszenia procedury planistycznej przy sporządzaniu planu ogólnego, czyli naruszenie zasad i trybu sporządzania planu. Szczególnie istotne znaczenie może mieć błędne wyznaczenie obszaru uzupełnienia zabudowy wynikające na przykład z błędnej analizy danych, niezastosowanie mechanizmów rozszerzania obszaru, przyjęcie za podstawę błędnych danych wyjściowych. Podstawę podważenia planu stanowić może także brak odpowiedniego uzasadnienia dla przyjęcia określonych wartości i parametrów, jak również nieprawidłowości przy przeprowadzaniu konsultacji społecznych. Uwzględnić można również naruszenie zasady proporcjonalności, o ile wykaże się nierówne traktowanie działek znajdujących się w takiej samej sytuacji.

Niekorzystne ustalenia planu ogólnego nie dają podstawy do żądania odszkodowania z tytułu tzw. szkody planistycznej, a art. 36 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym odnosi się tylko do planów miejscowych.

Teoretycznie możliwe jest wystąpienie z roszczeniami odszkodowawczymi, jeśli doszłoby do stwierdzenia nieważności planu ogólnego (lub jego części) i możliwe byłoby wykazanie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a stwierdzoną wadą planu ogólnego. Wówczas podstawą odszkodowania byłby art. 417¹ Kodeksu cywilnego przewidujący odpowiedzialność odszkodowawczą za wydanie aktu normatywnego (w tym przypadku aktu prawa miejscowego) niezgodnego z normami wyższego rzędu (Konstytucja, umowy międzynarodowe, ustawy).